Zaprzeczenie ojcostwa po śmierci dziecka niezgodne z Konstytucją

 

W dniu 4 grudnia 2013 r.  utracił moc artykuł Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowiący, iż zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka.

Trybunał Konstytucyjny w dniu 26 listopada 2013 r. orzekł, iż art.  71 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: KRO) stanowiący, iż zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka oraz art. 456 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: KPC) mówiący, iż w sprawie o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz w sprawie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa postępowanie umarza się w razie śmierci dziecka, chyba że dziecko, które wytoczyło powództwo o ustalenie macierzyństwa albo o ustalenie ojcostwa, pozostawiło zstępnych; w takim wypadku postępowanie zawiesza się. Jeżeli zstępni w ciągu sześciu miesięcy od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą wniosku o jego podjęcie, sąd postępowanie umorzy są niezgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 oraz w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Konstytucji) oraz z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (dalej: Konwencja o ochronie praw człowieka).

Trybunał Konstytucyjny rozpoznał sprawę dot. konstytucyjności przepisów dot. zaprzeczenia ojcostwa w związku z pytaniami sądów. Rozpoznanie sprawy przez Trybunał Konstytucyjny poprzedziło połączenie pytań prawnych Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze oraz Sądu Rejonowego w Bydgoszczy.

Rozstrzygnięty został problem dotyczący wyniknięcia z zakwestionowanych przepisów (tj. art. 71 KRO i art. 456 § 3 KPC) ograniczenia prawa do ochrony rodzicielstwa. Ograniczenia prawa do ochrony rodzicielstwa, które wziął pod uwagę Trybunał Konstytucyjny to aspekt ustalenia rzeczywistych więzów pokrewieństwa, które mieszczą się w granicach określonych zasadą proporcjonalności wynikającą z Konstytucji. Ponadto Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął czy przepisy art. 71 KRO i 456 § 3 KPC znajdują uzasadnienie w konieczności pozostałych wartościach konstytucyjnych, a zwłaszcza dot. dobra dziecka i dobra rodziny , bądź chociażby w przepisach art. 31 ust. 3 Konstytucji stanowiących o ochronie wolności i praw.

            W świetle art. 47 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.  Artykuł 31 ust. 3 Konstytucji stanowi, iż ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Ponadto małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej (art. 18 Konstytucji).

Natomiast Konwencja o ochronie praw człowieka w art. 8 stanowi, iż każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.

Trybunał Konstytucyjny uznał, iż zarówno art. 71 KRO jak i art. 456 § 3 KPC, stanowią ograniczenie wskazanych praw  w sposób nieuprawniony konstytucyjnie. Prawo mężczyzny, wynikające z Konstytucji, do ustalenia rodzicielstwa zgodnie z rzeczywistością oraz dobrem rodziny, którą tworzy matka zmarłego dziecka, jak również dobro rodziny jego domniemanego ojca jest niewspółmiernie donioślejsze aniżeli pożądany przez ustawodawcę stan rzeczy wynikający z art. 71 KRO. Ustawodawca redagując art. 71 KRO wychodził z zasady niezmieniania stanu cywilnego po śmierci człowieka przez wzgląd na osobisty charakter spraw wynikających z praw stanu cywilnego.

 Badając sprawę Trybunał Konstytucyjny wziął pod uwagę wyrok o sygn. 61/06, w którym orzekł iż winno się szanować uczucia rodziców. Ponadto w przypadku gdy ustalenia rodzicielstwa nie można było dokonać przed śmiercią dziecka  należy uwzględnić potrzebę rodziców do ustalenia rodzicielstwa dziecka. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego prawo rodziców do ustalenia rodzicielstwa zawiera także dziecko zmarłe przed urodzeniem lub po urodzeniu. Bez znaczenia jest fakt, iż ustalenie rodzicielstwa dziecka nie może doprowadzić do ukształtowania się więzi rodzinnej z dzieckiem.

 

Aleksandra Sobańska

 

http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU20130001439&type=2

http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU20071340947&type=2

http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19640090059&type=3

http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19640430296&type=3

http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU19930610284&type=2

 

Podziel sie artykułem

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>